Dù thị trường lao động đang trên đà phục hồi, thách thức về cung - cầu vẫn còn hiện hữu, đặc biệt tại các ngành có mức tăng trưởng tuyển dụng mạnh. Đặc biệt trong các ngành như công nghệ thông tin, kỹ thuật, kinh tế… Đây là một nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng sinh viên thất nghiệp hoặc phải làm trái ngành sau khi tốt nghiệp. Bài viết hôm nay sẽ phân tích kỹ hơn: ## Thách thức trong tuyển dụng ### Thứ nhất, mất cân đối cung – cầu lao động: - Thị trường lao động hiện nay ghi nhận sự chênh lệch lớn giữa các ngành nghề. Một số ngành thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng, trong khi nhiều ngành lại dư thừa lao động, làm gia tăng cạnh tranh và khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng. - Khoảng cách kỹ năng cũng ngày càng rõ rệt khi doanh nghiệp đòi hỏi chuyên môn cao và kỹ năng mềm như tư duy phản biện, làm việc nhóm…Tuy nhiên, trong các lĩnh vực Phân tích dữ liệu, Công nghệ, Logistics, Kinh doanh, dù nhu cầu tuyển dụng lớn, doanh nghiệp vẫn khó tìm được ứng viên phù hợp. - Công nghệ phát triển nhanh tạo ra nhu cầu về kỹ năng mới, trong khi nhiều ứng viên chưa sẵn sàng nâng cấp hoặc chưa tiếp cận được đào tạo phù hợp, kéo dài hơn khoảng cách cung – cầu lao động. ### Thứ hai, sự dịch chuyển của thị trường lao động Thị trường lao động liên tục biến động dưới tác động của công nghệ, người lao động ngày càng thận trọng hơn khi tìm kiếm công việc mới, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động. ### Thứ ba, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp Mức lương được ghi nhận là một yếu tố quan trọng trong quyết định của Ứng viên khi lựa chọn công việc. Nhiều doanh nghiệp cho biết vẫn duy trì mức lương theo mặt bằng cũ, trong khi người lao động cho biết trong khảo sát rằng họ kỳ vọng nhiều hơn về tính ổn định, phúc lợi dài hạn, môi trường làm việc và cơ hội thăng tiến. ### Thứ tư, ảnh hưởng của công nghệ đến tuyển dụng Công nghệ đang thay đổi hoàn toàn phương thức tuyển dụng truyền thống. Ứng viên cũng ngày càng tận dụng công nghệ để tìm việc làm: qua các nền tảng số, mạng xã hội, AI,... buộc Doanh nghiệp phải bắt kịp xu hướng này. Dưới đây là phân tích chi tiết: ### 1. Yêu cầu từ phía nhà tuyển dụng - Kỹ năng thực tế: Nhà tuyển dụng thường kỳ vọng ứng viên nắm được các công cụ, công nghệ thực tế mà doanh nghiệp đang sử dụng (frameworks, môi trường CI/CD, cloud, devops…). - Kinh nghiệm làm việc nhóm: Ưu tiên ứng viên đã từng làm việc theo nhóm, có kỹ năng mềm, hiểu quy trình Agile/Scrum. - Khả năng giải quyết vấn đề: Nhà tuyển dụng cần ứng viên có tư duy logic tốt, có thể tự học, tự xử lý các tình huống phát sinh trong công việc. - Thái độ & chuyên nghiệp: Thái độ học hỏi, cam kết, trách nhiệm và khả năng thích nghi là những yếu tố được đánh giá cao, đôi khi hơn cả năng lực chuyên môn. ### 2. Năng lực của sinh viên mới ra trường - Lý thuyết nặng, thực hành ít: Nhiều sinh viên nắm chắc kiến thức lý thuyết nhưng thiếu kỹ năng áp dụng vào thực tế (ví dụ: biết cấu trúc dữ liệu – giải thuật nhưng không biết áp dụng vào xử lý API hay hệ thống backend). - Thiếu dự án thực tế: Dự án tốt nghiệp thường mang tính chất mô phỏng, ít va chạm với quy trình làm việc thực tế, không có yêu cầu nghiêm ngặt về hiệu suất, bảo mật… - Kỹ năng mềm yếu: Kỹ năng giao tiếp, teamwork, làm việc với khách hàng hay viết tài liệu còn hạn chế. - Thiếu định hướng nghề nghiệp: Nhiều bạn học theo “trào lưu”, chưa xác định rõ mình phù hợp với lĩnh vực nào trong ngành. ### 3. Nguyên nhân gây lệch pha - Trường học: Giáo trình lỗi thời, thiếu cập nhật với công nghệ mới. Tập trung nhiều vào thi cử, ít thực hành. - Doanh nghiệp: Thiếu các chương trình đào tạo bài bản cho sinh viên mới ra trường. Đặt kỳ vọng quá cao, đòi hỏi kinh nghiệm nhưng không sẵn sàng đào tạo từ đầu. - Sinh viên: Thụ động, thiếu chủ động học hỏi thêm ngoài giờ học. Chưa có ý thức rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp từ sớm ### 4. Hướng giải quyết #### 4.1 Với nhà trường: - Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để cập nhật chương trình giảng dạy. - Khuyến khích sinh viên làm đồ án, dự án thực tế, tham gia internship từ sớm. #### 4.2 Với doanh nghiệp: - Xây dựng chương trình onboarding, đào tạo fresher có lộ trình rõ ràng. - Tham gia định hướng nghề nghiệp tại các trường ĐH, tổ chức workshop, tài trợ các cuộc thi/hackathon. #### 4.3 Với sinh viên: - Chủ động học thêm ngoài giờ học (MOOC, YouTube, sách…). - Làm dự án cá nhân hoặc tham gia open source. - Tập trung rèn luyện kỹ năng mềm và tư duy giải quyết vấn đề. - Tìm kiếm internship hoặc tham gia các startup nhỏ để có trải nghiệm thực tế. ## Kết luận Vấn đề lệch pha cầu - cung giữa nhà tuyển dụng và sinh viên mới ra trường không thể giải quyết bởi một bên. Đây là bài toán cần sự hợp tác giữa trường học, doanh nghiệp và chính bản thân sinh viên để tạo ra một hệ sinh thái đào tạo – tuyển dụng bền vững và hiệu quả.