Sau đây sẽ là series Sự ra đời và phát triển của lập trình thương mại điện tử. Để cùng xem sự ra đời và phát triển mạnh mẽ như thế nào của lĩnh vực này.
Đầu tiên, hãy cùng tìm hiểu về thời kỳ sơ khai.
Thương mại điện tử đang là ngành công nghiệp có sự bùng nổ lớn trong giai đoạn gần đây, nhưng ít ai ngờ rằng lĩnh vực “ăn nên làm ra” này đã có một chặng đường phát triên hơn 50 năm với những thăng trầm khác nhau để đến được như ngày hôm nay.

1. Bối cảnh ra đời

Đầu thập niên 1990, Internet bắt đầu phổ biến tới người dùng cá nhân. Lúc này, ý tưởng “bán hàng qua mạng” vẫn còn rất mới lạ. Những website thương mại điện tử đầu tiên chỉ đơn giản là trang HTML tĩnh giới thiệu sản phẩm, kèm địa chỉ email hoặc số điện thoại để liên hệ đặt hàng.

1969: Nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến đầu tiên – CompuServe

Năm 1969, tiến sĩ Dr. John R. Goltz , Jeffrey Wilkins và các sinh viên kỹ sư điện đã sáng lập nên CompuServe – dịch vụ cung cấp cổng thông tin chia sẻ tin tức và dữ liệu thông qua hệ thống kết nối mạng Internet và email.

1979: Cha đẻ của hệ thống thương mại điện tử (TMĐT) – Michael Aldrich

Michael Aldrich đã hình thành nên hệ thống TMĐT đầu tiên bằng cách kết nối một chiếc tivi và máy tính để xử lý giao dịch thông qua đường dây điện thoại giúp hệ thống thông tin đóng có thể được mở và chia sẻ dữ liệu ra bên ngoài một cách an toàn. Không ngờ rằng sáng kiến này đã trở thành công nghệ nền tảng để xây dựng hệ thống TMĐT hiện tại.

1982: Công ty TMĐT đầu tiên – Boston Computer Exchange

Khi mới thành lập, Boston Computer Exchange là một cửa hàng trực tuyến hỗ trợ những người có nhu cầu bán lại máy tính đã qua sử dụng. Đây được xem là hình mẫu nguyên thủy nhất của đa số các công ty TMĐT ngày nay.

1992: Thị trường sách trực tuyến đầu tiên – Book Stacks Unlimited

Charles M. Stack đã thành lập thương hiệu Book Stacks Unlimited với tư cách là cửa hàng sách trực tuyến đầu tiên trên thế giới. Ban đầu, công ty sử dụng định dạng bảng thông báo quay số (dial up), sau đó, chuyển sang sử dụng Internet để tạo ra thị trường giao dịch sách trực tuyến.

1994: NetMarket thực hiện giao dịch bán hàng đầu tiên qua thẻ tín dụng trên Internet.

1995: Sự ra đời của gã khổng lồ của ngành công nghiệp TMĐT – Amazon

Jeff Bezos đã sáng lập nên Amazon vốn chỉ kinh doanh mặt hàng sách nhưng sau đó ông đã mở rộng mô hình kinh doanh sang nhiều mặt sản phẩm khác bằng cách kết hợp các công nghệ mới như điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo. Amazon đã mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành TMĐT khi biết cách áp dụng những tiến bộ của công nghệ Internet vào chiến lược kinh doanh của mình.

1995: eBay xuất hiện, khởi nguồn cho đấu giá trực tuyến.

1998: Cổng thanh toán trực tuyến, nền tảng cho TMĐT phát triển – PayPal

Confinity (tiền thân của PayPal) được sáng lập bởi Max Levchin, Peter Thiel, Like Nosek và Ken Howery. Đến năm 2000, eBay mua lại Confinity và đổi tên thành PayPal – cổng thanh toán trực tuyến lớn nhất thế giới. Paypal khắc phục nhiều hạn chế của hình thức thanh toán truyền thống trước đây, hỗ trợ quá trình mua hàng và thanh toán trở nên thuận tiện, tạo nền tảng cho TMĐT phát triển.

1999: Ông vua của ngành TMĐT tại Trung Quốc – Alibaba

Alibaba chính thức gia nhập thị trường thương mại điện tử và gọi vốn thành công 25 triệu đô la. Đến năm 2001, công ty đã bắt đầu có lợi nhuận và dẫn đầu nền tảng thương mại điện tử dưới mô hình kinh doanh B2B, C2C và B2C. Năm 2020, Alibaba đã đóng góp 12.2 tỷ USD cho doanh thu TMĐT toàn cầu.

2. Công nghệ nền tảng

  • HTML & CSS sơ khai: trang web chỉ hiển thị văn bản và hình ảnh.
  • CGI scripts, Perl, PHP đời đầu: dùng để xử lý form đặt hàng, gửi email xác nhận.
  • Database đơn giản: MySQL, PostgreSQL bắt đầu được áp dụng để lưu thông tin sản phẩm.

3. Thanh toán và bảo mật

  • Thanh toán chủ yếu ngoại tuyến (chuyển khoản, gửi séc, COD).
  • Giao dịch trực tuyến còn hạn chế vì thiếu chuẩn bảo mật.
  • 1994: Netscape giới thiệu SSL (Secure Socket Layer), đặt nền móng cho thanh toán online an toàn.

4. Những khái niệm mới xuất hiện

  • Giỏ hàng điện tử (shopping cart): mô phỏng việc bỏ sản phẩm vào giỏ trước khi thanh toán.
  • Merchant account: tài khoản doanh nghiệp để nhận thanh toán qua thẻ.
  • Cổng thanh toán (payment gateway): dịch vụ trung gian xử lý giao dịch thẻ tín dụng.
-> Có thể nói, giai đoạn 1990s là thời kỳ khai phá. Các doanh nghiệp tiên phong như Amazon, eBay đã chứng minh rằng bán hàng online không chỉ là ý tưởng điên rồ, mà là tương lai của thương mại.